Door Dr. Gene Bruno op 20 februari 2025

Astaxanthine: een buitengewoon antioxidant

Astaxanthine, een roze-rood carotenoïde afkomstig van de microalg Haematococcus pluvialis en aanwezig in voedingsmiddelen als zalm, forel, garnalen en kreeft,¹ ² heeft veel enthousiasme gewekt door de voortdurende stroom gepubliceerd onderzoek die een aanzienlijk aantal gezondheidsvoordelen bevestigt.

Structureel vergelijkbaar met bètacaroteen³ heeft astaxanthine een enorme antioxidantactiviteit. Onderzoek⁴ heeft zelfs aangetoond dat de antioxidantactiviteit van astaxanthine ongeveer 10 keer sterker is dan die van andere geteste carotenoïden (bijv. zeaxanthine, luteïne, tunaxanthine, canthaxanthine, bètacaroteen) en 100 keer groter dan die van vitamine E (alfa-tocoferol). Dat leidde ertoe dat een onderzoeker verklaarde dat “astaxanthine de eigenschappen heeft van een ‘super vitamine E’”⁵. Ander onderzoek heeft ook een superieure antioxidantactiviteit van astaxanthine ten opzichte van carotenoïden en vitamine E aangetoond⁶.

Het is de uitgesproken antioxidantactiviteit van astaxanthine die de belangrijkste bron lijkt van de gezondheidsbevorderende eigenschappen. Die omvatten verbeteringen op het gebied van hart- en vaatgezondheid, diabetische nefropathie, spieruithoudingsvermogen, oogvermoeidheid, H. pylori/dyspepsie, huid, vetstofwisseling, ontsteking, stress en immuunfunctie.

Hart- en vaatgezondheid

In Japan onderzocht het International Research Center for Traditional Medicine de effecten van astaxanthine bij hypertensieve ratten (dat wil zeggen met hoge bloeddruk). Na 14 dagen zorgde astaxanthine voor een significante verlaging van de arteriële bloeddruk. Na vijf weken verlaagde astaxanthine de bloeddruk significant bij ratten die vatbaar zijn voor beroertes. De onderzoekers suggereerden dat astaxanthine gunstige effecten kan hebben bij de bescherming tegen hypertensie en beroerte en bij het verbeteren van het geheugen bij vasculaire dementie. Het werkingsmechanisme lijkt een door stikstofmonoxide gemedieerde ontspanning van bloedvaten te zijn⁷⁸⁹. Ook in een studie bij mensen leidde 6 mg astaxanthine per dag gedurende 10 dagen tot een toename van de doorbloeding¹⁰.

In een placebogecontroleerde studie van 12 weken bij mensen¹¹ kregen proefpersonen met hoge nuchtere triglyceridenwaarden (120-200 mg/dl) verschillende dagelijkse doses astaxanthine. De resultaten waren dat doses van 12 en 18 mg per dag de triglyceriden significant verlaagden en doses van 6 en 12 mg het HDL-cholesterol significant verhoogden. Serumadiponectine (een hormoon dat met minder lichaamsvet wordt geassocieerd) nam toe door 12 en 18 mg astaxanthine per dag. Daarnaast bleek uit een dubbelblinde, placebogecontroleerde studie bij mensen¹² dat 4 mg astaxanthine per dag de lipideperoxidatie verminderde, wat ook een gezonde hart- en vaatfunctie kan bevorderen.

Diabetische nefropathie

Diabetische nefropathie is nierziekte of nierschade die bij diabetes optreedt. In een studie van 12 weken¹³ kregen muizen met type 2-diabetes astaxanthine, terwijl een controlegroep van diabetische muizen er geen kreeg. De resultaten waren dat de met astaxanthine behandelde groep een lager bloedglucosegehalte had dan de onbehandelde groep. Ook verminderde de antioxiderende activiteit van astaxanthine de oxidatieve stress op de nieren en voorkwam ze schade aan niercellen¹⁴. De onderzoekers concludeerden dat astaxanthine een nieuwe benadering kan zijn voor de preventie van diabetische nefropathie. Aanvullend onderzoek suggereert dat een ander werkingsmechanisme kan zijn dat astaxanthine helpt genen te moduleren die betrokken zijn bij de bescherming van niercellen¹⁵.

Spieruithoudingsvermogen

Onderzoek bij muizen heeft aangetoond dat astaxanthine spier- en hartschade door inspanning vermindert¹⁶. Ander onderzoek bij muizen toonde aan dat astaxanthine het uithoudingsvermogen bij inspanning verbeterde door het gebruik van vetzuren als energiebron te verhogen¹⁷.

In een dubbelblinde, placebogecontroleerde studie¹⁸ kregen 40 mannelijke studenten dagelijks astaxanthine of placebo bij een maaltijd. Voor het begin van de voedingssuppletie en na drie en zes maanden suppletie met de capsules werden gestandaardiseerde inspanningstests uitgevoerd. De resultaten waren een statistisch significante (P=0,047) toename van kracht en uithoudingsvermogen in de astaxanthinegroep ten opzichte van de placebogroep. De astaxanthinegroep kon bijvoorbeeld 61,74 kniebuigingen doen, terwijl de placebogroep er 21,78 deed.

In een andere studie bij mensen¹⁹ kregen 16 volwassen mannen die 1200 meter liepen vier weken lang 6 mg astaxanthine per dag of placebo. De resultaten waren dat de serumconcentratie melkzuur 2 minuten na het lopen in de astaxanthinegroep significant lager was dan in de controlegroep.

Op basis van deze bevindingen suggereerden onderzoekers dat suppletie met astaxanthine effectief is voor het verbeteren van spiervermoeidheid en kan leiden tot voordelen voor sportprestaties. De effecten van 12 mg astaxanthine per dag gedurende 6 weken in combinatie met aerobe inspanning (wandelen) werden onderzocht bij gezonde volwassen vrouwen in een gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde studie. De resultaten waren dat suppletie met astaxanthine bijdroeg aan vermindering van lichaamsvet en de stijging van het melkzuurgehalte in het bloed na inspanning onderdrukte.

Oogvermoeidheid

Veel mensen ervaren belasting of vermoeidheid van de ogen door frequent en langdurig gebruik van computers thuis en op kantoor²¹. Er zijn verschillende studies die laten zien dat astaxanthine een significant verschil kan maken.

In één studie²² konden mensen met oogbelasting die twee weken lang 6 mg astaxanthine per dag kregen verdere oogbelasting door accommodatiestoornis (dat wil zeggen moeite met scherpstellen op een boek, computerscherm enzovoort) verminderen en voorkomen. Een andere studie²³ liet zien dat de accommodatieamplitude (het vermogen van het oog om scherp te stellen) verbeterde bij computergebruikers na 4 weken suppletie met 5 mg astaxanthine per dag.

Aanvullend onderzoek toonde aan dat computergebruikers met oogvermoeidheid significante verlichting ervoeren met 6 mg astaxanthine per dag gedurende 4 weken²⁴.

Het effect van 6 mg astaxanthine per dag of placebo op asthenopie (dat wil zeggen zwakte of snelle vermoeidheid van het oog met oogpijn, hoofdpijn of wazig zicht) werd ook onderzocht in een dubbelblinde studie²⁵ van vier weken. De resultaten waren dat astaxanthine de subjectieve symptomen van asthenopie verbeterde, evenals het vermogen om scherp te stellen.

Een andere interessante studie²⁶ evalueerde het effect van 0 mg, 2 mg, 4 mg of 12 mg astaxanthine per dag op de gezichtsfunctie bij 49 gezonde vrijwilligers ouder dan 40 jaar. Na 28 dagen verbeterde de gezichtsscherpte significant bij degenen die 4 mg of 12 mg kregen. De tijd die het oog nodig had om scherp te stellen verbeterde ook.

Ook in een placebogecontroleerde studie van 4 weken²⁷ met 6 mg astaxanthine of placebo werd de gezichtsscherpte onderzocht bij 18 gezonde volwassen mannelijke vrijwilligers. De resultaten waren dat de gezichtsscherpte in de astaxanthinegroep significant verbeterde in vergelijking met de controlegroep.

H. pylori/dyspepsie

Helicobacter pylori zijn bacteriën die in de maag voorkomen en betrokken zijn bij veel patiënten met chronische gastritis, maagzweren, twaalfvingerigedarmzweren en maagkanker²⁸.

In onderzoek bij met H. pylori geïnfecteerde muizen verminderde behandeling met astaxanthine maagontsteking en bacteriële belasting²⁹. Een andere studie³⁰ bij met H. pylori geïnfecteerde muizen vond dat behandeling met astaxanthine en vitamine C significant lagere kolonisatie van H. pylori en lagere ontstekingsscores liet zien dan onbehandelde dieren.

In een prospectieve, gerandomiseerde, dubbelblinde en placebogecontroleerde studie van 4 weken³¹ werden patiënten met functionele dyspepsie verdeeld in drie groepen van elk 44 personen en behandeld met placebo, 16 mg of 40 mg astaxanthine. Aan het einde van de therapie was er een significante afname van refluxsyndroom in de hogere dosis (40 mg) ten opzichte van de andere behandelgroepen (16 mg en placebo, p=0,04).

Huid

De cosmetische effecten op de menselijke huid van suppletie met 4 mg astaxanthine per dag werden aangetoond in een enkelblinde, placebogecontroleerde studie³² bij negenenveertig gezonde Amerikaanse vrouwen van middelbare leeftijd.

Op basis van de beoordeling door de dermatoloog en instrumentele beoordeling in week 6, vergeleken met de uitgangswaarden, waren de resultaten meer dan 50% vermindering van fijne lijntjes en rimpels, ongeveer 50% verbetering van het vochtgehalte van de huid en meer dan 50% verbetering van de huidelasticiteit. Bovendien wees zelfbeoordeling door patiënten op een vermindering van huidruwheid met meer dan 40%.

Vetstofwisseling

In een studie van 4 weken³³ werden de effecten van astaxanthine op de spiervetstofwisseling onderzocht bij trainende muizen die met en zonder astaxanthine werden behandeld. De resultaten waren dat astaxanthine het vetgebruik tijdens inspanning verhoogde in vergelijking met muizen die geen astaxanthine kregen. Ook versnelde de behandeling met astaxanthine de afname van lichaamsvetophoping bij trainen. De resultaten suggereren dat astaxanthine tijdens inspanning de vetstofwisseling bevorderde in plaats van het glucosegebruik, wat leidde tot verbetering van het uithoudingsvermogen en efficiënte afname van vetweefsel met training.

Een vergelijkbare studie³⁴ bij muizen toonde ook aan dat behandeling met astaxanthine vetophoping significant verminderde en het uithoudingsvermogen bij inspanning verhoogde door meer gebruik van vetzuren als energiebron.

In een gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde studie van 6 weken³⁵ werden 32 gezonde vrouwen verdeeld in twee groepen die 12 mg astaxanthine per dag of placebo kregen. De proefpersonen kregen de opdracht drie keer per week een wandeltraining te doen, afgestemd op hun eigen lichamelijke kracht. De resultaten waren dat het gemiddelde lichaamsvetpercentage significant daalde met 3,8% in de groep met astaxanthinesuppletie, terwijl er in de placebogroep geen significant verschil was tussen voor en na de suppletie.

Ontsteking 

Onderzoek bij dieren³⁶ heeft aangetoond dat astaxanthine de productie van ontstekingsmediatoren (bijv. NF-kappaB) remt, waarschijnlijk dankzij de antioxidantactiviteit. In onderzoek³⁷ bij ratten betrof het effect van astaxanthine door endotoxine veroorzaakte uveïtis (dat wil zeggen zwelling en irritatie van de middelste laag van het oog). De resultaten waren dat astaxanthine de ontwikkeling van uveïtis onderdrukte. Ander onderzoek heeft vergelijkbare resultaten laten zien³⁸.

Stress

Er werd een niet-gecontroleerde open-label studie van 8 weken³⁹ uitgevoerd om de mentale en fysieke effecten van 12 mg astaxanthine per dag te evalueren bij 35 gezonde postmenopauzale vrouwen, van wie 21 met een hoge oxidatieve stressbelasting. De proefpersonen werden beoordeeld met een Anti-Aging Quality of Life Common Questionnaire, evenals met laboratoriumtests vóór en vier en acht weken na de start van de studie.

De resultaten waren dat na acht weken significante verbetering werd waargenomen in fysieke symptomen uit de gemeenschappelijke vragenlijst, waaronder “vermoeide ogen”, “stijve schouders”, “constipatie”, “grijs haar” en “koude huid”, en in drie mentale symptomen, waaronder “het dagelijks leven is niet leuk”, “moeite met inslapen” en “een gevoel van spanning”. Bovendien daalden de systolische en diastolische bloeddruk significant. De resultaten tonen ook dat astaxanthine de antioxidantcapaciteit kan verhogen.

Immuunfunctie

Een gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde studie van 8 weken⁴⁰ beoordeelde de effecten van astaxanthine (0, 2 of 8 mg per dag) op de modulatie van de immuunrespons, oxidatieve status en ontsteking bij jonge gezonde volwassen vrouwelijke proefpersonen. De resultaten waren dat astaxanthine na vier weken een biomarker voor DNA-schade verlaagde en na acht weken C-reactief proteïne (een ontstekingsmarker) verlaagde. Bij proefpersonen die 2 mg astaxanthine kregen, waren er verhoogde markers van immuunfunctie, waaronder een toename van de cytotoxische activiteit van natural killer-cellen, totale T- en B-celsubpopulaties en leukocyten. Plasma-IFN-gamma en IL-6 namen toe bij proefpersonen die 8 mg astaxanthine kregen.

Conclusies

Er is uitgebreid onderzoek bij mensen en dieren gedaan naar de gezondheidsbevorderende voordelen van astaxanthine. Omdat relatief kleine hoeveelheden van dit nutraceutische product nodig zijn voor werkzame effecten, kan suppletie met astaxanthine een praktische aanvulling zijn op persoonlijke programma’s voor gezondheid en welzijn.

Bronnen:

¹ Goodwin TW. Metabolism, nutrition, and function of carotenoids. Annu Rev Nutr 1986;6:273-97.

² Kobayashi M, Kakizono T, Nishio N, et al. Antioxidant role of astaxanthin in the green alga Haematococcus pluvialis. Appl Microbiol Biotechnol 1997;48:351-6.

³ Yuan J-P, Peng J, Yin K, Wang J-H. Potential health-promoting effects of astaxanthin: A high-value carotenoid mostly from microalgae. Mol. Nutr. Food Res. 2011;55:150–165.

⁴ Miki W. Biological functions and activities of animal Carotenoids. Pure &Appl Chem. 1991;63(1):141-146.

⁵ Miki W. Biological functions and activities of animal Carotenoids. Pure &Appl Chem. 1991;63(1):141-146.

⁶ Naguib YM. Antioxidant activities of astaxanthin and related carotenoids. J Agric Food Chem. 2000;48:1150-4.

⁷ Hussein G, Nakamura M, Zhao Q, Iguchi T, Goto H, Sankawa U, Watanabe H. Antihypertensive and neuroprotective effects of astaxanthin in experimental animals. Biol Pharm Bull. 2005 Jan;28(1):47-52.

⁸ Hussein G, Goto H, Oda S, Iguchi T, Sankawa U, Matsumoto K, Watanabe H. Antihypertensive potential and mechanism of action of astaxanthin: II. Vascular reactivity and hemorheology in spontaneously hypertensive rats. Biol Pharm Bull. 2005 Jun;28(6):967-71.

⁹ Hussein G, Goto H, Oda S, Sankawa U, Matsumoto K, Watanabe H. Antihypertensive potential and mechanism of action of astaxanthin: III. Antioxidant and histopathological effects in spontaneously hypertensive rats. Biol Pharm Bull. 2006 Apr;29(4):684-8.

¹⁰ Miyawaki H, Takahashi J, Tsukahara H, Takehara I. Effects of astaxanthin on human blood rheology. J Clin Biochem Nutr. 2008 Sep;43(2):69-74.

¹¹ Yoshida H, Yanai H, Ito K, Tomono Y, Koikeda T, Tsukahara H, Tada N. Administration of natural astaxanthin increases serum HDL-cholesterol and adiponectin in subjects with mild hyperlipidemia. Atherosclerosis. 2010 Apr;209(2):520-3.

¹² Karppi J, Rissanen TH, Nyyssönen K, Kaikkonen J, Olsson AG, Voutilainen S, Salonen JT. Effects of astaxanthin supplementation on lipid peroxidation. Int J Vitam Nutr Res. 2007 Jan;77(1):3-11.

¹³Naito Y, Uchiyama K, Aoi W, Hasegawa G, Nakamura N, Yoshida N, Maoka T, Takahashi J, Yoshikawa T. Prevention of diabetic nephropathy by treatment with astaxanthin in diabetic db/db mice. Biofactors. 2004;20(1):49-59.

¹⁴ Kim YJ, Kim YA, Yokozawa T.Protection against Oxidative Stress, Inflammation, and Apoptosis of High-Glucose-Exposed Proximal Tubular Epithelial Cells by Astaxanthin. J. Agric. Food Chem. 2009;57(19):8793–8797.

¹⁵ Naito Y, Uchiyama K, Mizushima K, et al. Microarray profiling of gene expression patterns in glomerular cells of astaxanthin-treated diabetic mice: a nutrigenomic approach. Int J Mol Med. 2006 Oct;18(4):685-95.

¹⁶ Aoi W, Naito Y, Sakuma K, et al. Astaxanthin limits exercise-induced skeletal and cardiac muscle damage in mice. Antioxid Redox Signal. 2003 Feb;5(1):139-44.

¹⁷ Ikeuchi M, Koyama T, Takahashi J, Yazawa K. Effects of astaxanthin supplementation on exercise-induced fatigue in mice. Biol Pharm Bull. 2006 Oct;29(10):2106-10.

¹⁸ Malmsten C and Lignell A. Dietary Supplementation with astaxanthin-rich algal meal improves strength endurance –A Double Blind Placebo Controlled Study on Male Students. Carotenoid Science. 2008; 13:20-22.

¹⁹ Keisuke S, Hiroshi Y, Kazuhiro A, Natsue K, Akito A, Kesatiki K, Masahiro Y. Sports Performance Benefits from Taking Natural Astaxanthin Characterized by Visual Acuity and Muscle Fatigue Improvement in Humans. Journal of Clinical Therapeutics & Medicines. 2002;18(9):1085-1100.

²⁰ Fukamauchi M. The Supplementation Effects of Astaxanthin with Aerobic Exercise in Healthy Adult Women. Leon Fitness Club, Suzuka Kaisei Hospital, 112-1 Koucho, Suzuka, Mie 513-0836, Japan.

²¹ Kowalska M, Zejda JE, Bugajska J, et al. [Eye symptoms in office employees working at computer stations] Med Pr. 2011;62(1):1-8.

²² Tsuneto I, Akihiko T. Effects of Astaxanthin on Eyestrain Induced by Accommodative Dysfunction. Journal of the Eye. 2006;23(6): 829-834.

²³ Nagaki Y, Hayasaka S, Yamada T, et al. Effects of astaxanthin on accommodation, critical flicker fusion, and pattern visual evoked potential in visual display terminal workers. Journal of Traditional Medicines. 2002;19(5):170-173.

²⁴ Yasunori N, Miharu M, Hiroki T, Shigeaki O. The supplementation effect of Astaxanthin on Accommodation and Asthenopia. Journal of Clinical Therapeutics & Medicines. 2006; 22(1):41-54.

²⁵ Kenji S, Kazuhiro O, Takuya N, et al. Effect of Astaxanthin on Accommodation and Asthenopia-Efficacy-Identification Study in Healthy Volunteers. Journal of Clinical Therapeutics & Medicines. 2005;21(6):637-650.

²⁶ Akira N, Ryoko I, Yashhiro O, et al. Changes in visual function following peroral astaxanthin. Japanese Journal of Clinical Ophthalmology. 2004;58(6):1051-1054.

²⁷ Keisuke S, Hiroshi Y, Kazuhiro A, et al. Sports Performance Benefits from Taking Natural Astaxanthin Characterized by Visual Acuity and Muscle Fatigue Improvement in Humans. Journal of Clinical Therapeutics & Medicines. 2002;18(9):1085-1100.

²⁸ Blaser MJ. Who are we? Indigenous microbes and the ecology of human diseases. EMBO reports 2006;7(10):956–60.

²⁹ Bennedsen M, Wang X, Willén R, Wadström T, Andersen LP. Treatment of H. pylori infected mice with antioxidant astaxanthin reduces gastric inflammation, bacterial load and modulates cytokine release by splenocytes. Immunol Lett. 1999 Dec 1;70(3):185-9.

³⁰ Wang X, Willén R, Wadström T. Astaxanthin-rich algal meal and vitamin C inhibit Helicobacter pylori infection in BALB/cA mice. Antimicrob Agents Chemother. 2000 Sep;44(9):2452-7.

³¹ Kupcinskas L, Lafolie P, Lignell A, et al. Efficacy of the natural antioxidant astaxanthin in the treatment of functional dyspepsia in patients with or without Helicobacter pylori infection: A prospective, randomized, double blind, and placebo-controlled study. Phytomedicine. 2008 Jun;15(6-7):391-9.

³² Yamashita E. The Effects of a Dietary Supplement Containing Astaxanthin on Skin Condition. Carotenoid Science. 2006;10:91-95.

³³ Aoi W, Naito Y, Takanami Y, et al. Astaxanthin improves muscle lipid metabolism in exercise via inhibitory effect of oxidative CPT I modification. Biochem Biophys Res Commun. 2008 Feb 22;366(4):892-7.

³⁴ Ikeuchi M, Koyama T, Takahashi J, Yazawa K. Effects of astaxanthin supplementation on exercise-induced fatigue in mice. Biol Pharm Bull. 2006 Oct;29(10):2106-10.

³⁵ Yamashita E. Chapter 39: A New Approach to Body Fat Reduction by Astaxanthin During Exercise. Anti-Aging Therapeutics. 2010;12:345-359.

³⁶ Lee SJ, Bai SK, Lee KS, et al. Astaxanthin inhibits nitric oxide production and inflammatory gene expression by suppressing I(kappa)B kinase-dependent NF-kappaB activation. Mol Cells. 2003 Aug 31;16(1):97-105.

³⁷ Ohgami K, Shiratori K, Kotake S, Nishida T, Mizuki N, Yazawa K, Ohno S. Effects of astaxanthin on lipopolysaccharide-induced inflammation in vitro and in vivo. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2003 Jun;44(6):2694-701.

³⁸ Suzuki Y, Ohgami K, Shiratori K, et al. Suppressive effects of astaxanthin against rat endotoxin-induced uveitis by inhibiting the NF-kappaB signaling pathway. Exp Eye Res. 2006 Feb;82(2):275-81.

^40. Iwabayashi M, Fujioka N, Nomoto K, et al. Efficacy and safety of eight-week treatment with astaxanthin in individuals screened for increased oxidative stress burden. Anti-Aging Medicine. 2009;6(4):15-21.

40. Park JS, Chyun JH, Kim YK, Line LL, Chew BP. Astaxanthin decreased oxidative stress and inflammation and enhanced immune response in humans. Nutr Metab (Lond). 2010 Mar 5;7:18.